Tết Nhật Bản (Oshōgatsu) là dịp lễ quan trọng nhất trong năm tại Nhật Bản, không chỉ mang ý nghĩa văn hóa – tinh thần sâu sắc mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến lịch làm việc, thu nhập và nhịp sinh hoạt hằng ngày của người Việt đang sinh sống và làm việc tại đây. Việc hiểu đúng về Tết Nhật, từ phong tục đến lịch nghỉ, sẽ giúp bạn chủ động sắp xếp kế hoạch nghỉ – làm – tăng ca một cách hợp lý. Cùng GF Works tìm hiểu để chuẩn bị tốt hơn và tận dụng hiệu quả giai đoạn đặc biệt này trong năm nhé.
Khác với Việt Nam, Tết Nhật Bản diễn ra theo Dương lịch. Tết Nhật Bản (Oshōgatsu) có nguồn gốc từ Tết Âm lịch du nhập từ Trung Hoa, nhưng từ thời Minh Trị, Nhật Bản đã chính thức chuyển sang đón năm mới theo Dương lịch nhằm đồng bộ với phương Tây. Từ đó, Oshōgatsu dần hình thành bản sắc riêng, kết hợp giữa tín ngưỡng Thần đạo, Phật giáo và lối sống hiện đại.
Điểm đặc trưng của Tết Nhật không nằm ở sự náo nhiệt, mà ở không khí trang nghiêm, hướng nội, cùng nhiều phong tục độc đáo như trang trí nhà cửa đón thần linh, ăn các món mang ý nghĩa may mắn và thực hiện nghi thức thanh lọc tâm hồn trước thềm năm mới. Chính những nét khác biệt này khiến Tết Nhật Bản trở thành một dịp lễ văn hóa rất đáng tìm hiểu.
Nhật Bản chính thức chuyển từ việc đón Tết Âm lịch sang Tết Dương lịch vào thời kỳ Minh Trị, cụ thể từ năm 1873, như một phần trong quá trình cải cách và hiện đại hóa đất nước. Việc lấy ngày 1/1 làm mốc khởi đầu năm mới không chỉ nhằm đồng bộ lịch với các quốc gia phương Tây, mà còn đánh dấu sự thay đổi lớn trong tư duy quản lý nhà nước và đời sống xã hội.
Từ đó đến nay, ngày 1/1 trở thành ngày Tết truyền thống trên toàn quốc, gắn liền với các nghi thức văn hóa đặc trưng, vừa mang yếu tố cổ truyền, vừa phản ánh tinh thần kỷ luật và trật tự của xã hội Nhật Bản hiện đại.
|
Ngày |
Tên gọi |
Ý nghĩa |
|
31/12 |
Omisoka |
Đêm giao thừa, chuẩn bị đón năm mới |
|
1/1 |
Ganjitsu |
Ngày đầu năm mới, ngày lễ quốc gia |
|
2/1 |
Hatsuhinode |
Ngày xem bình minh đầu năm |
|
3/1 |
Sanganichi |
Ngày cuối của ba ngày Tết chính thức |
👉 Lưu ý thực tế:
Tết Nhật Bản không ồn ào, không pháo hoa rầm rộ nhưng rất coi trọng yếu tố tâm linh – thanh lọc – khởi đầu mới. Mỗi phong tục đều mang ý nghĩa cầu may và bình an cho cả năm.
Người Nhật tin rằng đầu năm là lúc thần linh ghé thăm, vì vậy không gian sống cần được chuẩn bị trang nghiêm và sạch sẽ. Các vật trang trí tiêu biểu:
Trong những ngày đầu năm, người Nhật thường thực hiện Hatsumode – đi đền, chùa để cầu may mắn, sức khỏe và công việc thuận lợi. Hatsumode (初詣) là truyền thống đi chùa hoặc đền thờ lần đầu tiên trong năm mới của người Nhật Bản, thường diễn ra từ ngày 1 đến ngày 3 tháng Giêng. Đây là dịp để mọi người cầu nguyện cho một năm mới bình an, may mắn và thành công. Hàng triệu người Nhật đổ về các ngôi đền nổi tiếng như Meiji Jingu ở Tokyo, Fushimi Inari ở Kyoto hay Sumiyoshi Taisha ở Osaka, tạo nên cảnh tượng nhộn nhịp và trang trọng đặc biệt.
Khi tham gia Hatsumode, người dân thường mặc kimono truyền thống, rũ chuông để gọi thần linh, ném tiền xu vào hòm công đức rồi vỗ tay hai lần và cúi đầu cầu nguyện. Sau đó, họ mua omikuji (quẻ xăm) để xem vận mệnh năm mới và omamori (bùa hộ mệnh) để cầu may. Nếu rút phải quẻ xấu, người ta sẽ buộc nó lại trên cây ở sân chùa với hy vọng xua đuổi vận rủi. Bầu không khí tại các ngôi đền vừa linh thiêng vừa rộn ràng với các gian hàng bán đồ ăn truyền thống như amazake (rượu gạo ngọt), takoyaki và yakitori. Hatsumode không chỉ là nghi lễ tôn giáo mà còn là dịp để gia đình sum họp, cùng nhau khởi đầu năm mới với những ước nguyện tốt đẹp nhất.
Rung chuông giao thừa – Joya no Kane (除夜の鐘) là nghi thức mang đậm màu sắc tâm linh trong đêm giao thừa tại Nhật Bản. Khi đêm 31/12 buông xuống, các ngôi chùa Phật giáo trên khắp đất nước đồng loạt rung chuông 108 lần, con số tượng trưng cho 108 phiền não của con người theo giáo lý nhà Phật. Mỗi tiếng chuông vang lên như một lời nhắc nhở con người nhìn lại năm cũ, dần buông bỏ tham vọng, giận dữ và những muộn phiền còn vướng lại.
Tiếng chuông cuối cùng ngân lên đúng thời khắc năm mới bắt đầu, đánh dấu sự chuyển giao giữa cũ và mới, giữa bộn bề và an yên. Người Nhật tin rằng, khi lắng nghe trọn vẹn Joya no Kane, tâm hồn sẽ trở nên thanh thản, nhẹ nhõm hơn, sẵn sàng đón năm mới với tinh thần bình tĩnh, trong sáng và hướng đến những điều tốt đẹp hơn.
Lì xì trong Tết Nhật Bản, gọi là Otoshidama (お年玉), là phong tục người lớn tặng tiền cho trẻ em vào dịp năm mới. Tiền được cho vào phong bao nhỏ gọi là pochibukuro, thường có hình minh họa dễ thương, và số tiền sẽ tăng dần theo độ tuổi của trẻ. Khác với Việt Nam, Otoshidama ở Nhật Bản mang ý nghĩa khuyến khích trẻ học cách quản lý tiền và gửi gắm lời chúc trưởng thành, may mắn cho năm mới.
Ẩm thực Tết Nhật không đơn thuần để thưởng thức mà còn gửi gắm lời chúc cho tương lai thông qua từng món ăn.
Osechi Ryori (御節料理) là mâm cỗ truyền thống đặc biệt dành cho dịp Tết Nguyên Đán của người Nhật Bản, nổi bật với vẻ đẹp rực rỡ đa sắc màu và ý nghĩa sâu sắc từng món ăn. Mâm cỗ được trình bày công phu trong hộp jubako - những hộp sơn mài xếp chồng lên nhau, thường có từ 2 đến 5 tầng, mỗi tầng chứa đựng những món ăn khác nhau với màu sắc tươi tắn như đỏ, vàng, xanh, trắng, đen tạo nên bức tranh ẩm thực đầy nghệ thuật.
Mỗi món ăn trong Osechi đều mang một ý nghĩa may mắn riêng cho năm mới. Kuromame (đậu đen) tượng trưng cho sức khỏe và sự chăm chỉ; kazunoko (trứng cá trích) biểu tượng của sự sinh sôi nảy nở con cháu; tazukuri (cá cơm khô nấu ngọt) cầu mong mùa màng bội thu; kamaboko (chả cá) với hai màu đỏ trắng tượng trưng cho bình minh và niềm vui; còn ebi (tôm luộc) với hình dáng cong như lưng cụ già tượng trưng cho tuổi thọ.
Ngoài ra còn có datemaki (trứng cuộn), kinton (khoai lang nghiền), renkon (củ sen), và nhiều món khác, mỗi món đều được chế biến tỉ mỉ với hương vị vừa ngọt vừa mặn đặc trưng. Osechi Ryori không chỉ là bữa ăn mà còn là di sản văn hóa được truyền qua nhiều thế hệ, thể hiện sự tôn trọng truyền thống và khát vọng về một năm mới tràn đầy phúc lộc của người Nhật.
Vào đêm giao thừa, người Nhật có phong tục ăn Toshikoshi Soba – món mì soba với sợi dài và mảnh, như một nghi thức tinh thần trước thềm năm mới. Sợi mì tượng trưng cho sự bền bỉ, dẻo dai và cuộc sống trường thọ, trong khi việc “cắt” mì khi nhai lại mang hàm ý gạt bỏ những điều không may, vất vả của năm cũ để bước sang năm mới nhẹ nhàng hơn.
Tuy nhiên, theo quan niệm truyền thống tại Nhật Bản, khi bắt đầu ăn, người ta thường không cắn đứt sợi mì ngay từ đầu, mà ăn liền mạch để giữ trọn vận may và sự hanh thông. Toshikoshi Soba thường được dùng vào tối 31/12, ăn đơn giản nhưng trang nghiêm, như một lời chúc thầm lặng cho một năm mới bình an, suôn sẻ và vững vàng hơn năm cũ.
Trong dịp Tết Nhật Bản, ngành nhà hàng – dịch vụ thường bước vào giai đoạn hoạt động sôi động nhất trong năm. Nhu cầu ăn uống, tụ họp đầu năm của người dân tăng cao, kéo theo việc nhiều nhà hàng mở cửa xuyên Tết, thậm chí tăng ca để đáp ứng lượng khách lớn.
Với người Việt đang làm việc tại Nhật Bản, đây là cơ hội rõ rệt để cải thiện thu nhập thông qua các ca làm thêm ngày lễ, đồng thời tích lũy kinh nghiệm thực tế trong môi trường bận rộn. Việc chủ động làm việc trong giai đoạn này còn giúp bạn tạo lợi thế khi chuyển việc sau Tết, khi đã quen nhịp vận hành và áp lực cao của ngành dịch vụ.
Tết Nhật Bản vì thế không chỉ là một dịp lễ mang ý nghĩa văn hóa, mà còn mở ra cơ hội làm việc và tăng thu nhập cho lao động Việt. Hiểu đúng phong tục, lịch nghỉ và đặc thù ngành nghề sẽ giúp bạn chủ động hơn trong cả cuộc sống lẫn công việc. GF Works luôn đồng hành, chia sẻ thông tin thực tế và đáng tin cậy để hỗ trợ người Việt tại Nhật trong những giai đoạn quan trọng như vậy.