Các cấp độ động đất tại Nhật Bản và thang đo Shindo

02:24:17, 27 thg 8, 2026

Phân chia các cấp độ động đất tại Nhật Bản thành 10 mức theo thang đo Shindo (震度) do Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) xây dựng, trải dài từ cấp 0 (không cảm nhận được) đến cấp 7 (cấp độ tàn phá cao nhất), trong đó cấp 5 và cấp 6 còn được chia nhỏ thành mức Yếu và Mạnh. Đặc biệt, thang đo này không đo năng lượng của trận động đất mà đo trực tiếp mức độ rung lắc thực tế mà con người và công trình phải hứng chịu tại từng địa điểm cụ thể. Nhờ vậy, người dân có thể biết ngay khu vực mình sinh sống đang ở mức nguy hiểm nào chỉ sau vài giây theo dõi bản tin khẩn cấp trên truyền hình hoặc điện thoại.

Về bản chất, thang Shindo là hệ thống đo lường độc quyền của JMA, được thiết kế riêng cho đặc thù địa chấn của Nhật Bản. Cụ thể, thay vì tính toán năng lượng giải phóng dưới lòng đất như thang Richter quốc tế, Shindo ghi nhận gia tốc rung động thực tế trên mặt đất thông qua mạng lưới hàng nghìn máy đo địa chấn phủ khắp cả nước, từ đó quy đổi ra 10 cấp độ chuẩn hóa.

Đi vào chi tiết phân loại, các cấp độ động đất tại Nhật Bản được chia thành hai nhóm rõ rệt: nhóm nhẹ từ cấp 0 đến cấp 4 với các biểu hiện như rung lắc nhẹ, đồ vật đung đưa, và nhóm nguy hiểm từ cấp 5 đến cấp 7 với khả năng gây sập nhà, thương vong lớn. Bên cạnh đó, mỗi cấp độ đều gắn liền với những biểu hiện vật lý cụ thể giúp người dân tự đánh giá mức độ nghiêm trọng ngay tại chỗ mà không cần chờ thông báo chính thức.

Quan trọng hơn, để hiểu đúng bản chất của hệ thống cảnh báo này, người đọc cần phân biệt rõ giữa độ Richter (Magnitude) và độ Shindo (Seismic Intensity), đồng thời nắm vững cách ứng phó tương ứng với từng mức rung chấn. Hãy cùng khám phá chi tiết toàn bộ hệ thống phân loại, sự khác biệt giữa hai thang đo và cẩm nang xử lý an toàn ngay trong bài viết dưới đây.

1. Tổng quan về các cấp độ động đất tại Nhật Bản theo thang JMA

Thang Shindo là hệ thống đo chấn độ gồm 10 cấp do Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) thiết kế và áp dụng độc quyền trên toàn lãnh thổ Nhật Bản để đánh giá mức độ rung lắc tại từng địa điểm. Cụ thể hơn, đây là công cụ trung tâm trong hệ thống cảnh báo động đất của quốc gia này suốt nhiều thập kỷ qua.

Để hiểu rõ hơn nguyên lý hoạt động, thang Shindo không đo tổng năng lượng giải phóng tại tâm chấn như thang Richter. Thay vào đó, hệ thống này đo lường trực tiếp mức độ rung lắc thực tế trên mặt đất tại từng địa điểm cụ thể, cũng như tác động trực tiếp của rung chấn lên con người, đồ vật và các công trình xây dựng xung quanh. Điều này có nghĩa là cùng một trận động đất, khu vực gần tâm chấn có thể ghi nhận Shindo 6, trong khi khu vực xa hơn chỉ ghi nhận Shindo 2 hoặc 3.

Thang Shindo được JMA công bố công khai và cập nhật gần như tức thời chỉ vài giây sau khi trận động đất xảy ra, nhằm phục vụ mục tiêu cảnh báo sớm và điều phối cứu hộ trên toàn quốc.

Hệ thống mạng lưới quan trắc của Nhật Bản gồm hàng nghìn trạm đo địa chấn đặt rải rác từ Hokkaido đến Okinawa, giúp JMA có thể xác định chính xác cấp độ rung lắc tại từng quận, huyện chỉ trong thời gian ngắn. Theo thông tin công bố trên trang chủ của JMA, hệ thống này được cải tiến liên tục để tăng độ chính xác và rút ngắn thời gian phát cảnh báo tới người dân.

2. Chi tiết phân loại các cấp độ động đất tại Nhật Bản từ thấp đến cao

Có 10 cấp độ động đất chính tại Nhật Bản theo thang Shindo, được chia theo mức độ rung lắc tăng dần: cấp 0, cấp 1, cấp 2, cấp 3, cấp 4, cấp 5 Yếu, cấp 5 Mạnh, cấp 6 Yếu, cấp 6 Mạnh và cấp 7. Sau đây, bài viết sẽ đi sâu vào đặc điểm nhận diện của từng nhóm cấp độ để người đọc dễ dàng hình dung mức độ nguy hiểm tương ứng.

2.1. Các cấp độ chấn độ thấp từ cấp 0 đến cấp 4

Nhóm chấn độ thấp từ cấp 0 đến cấp 4 đặc trưng bởi mức rung lắc nhẹ mà phần lớn không gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng con người. Cụ thể, các biểu hiện tăng dần theo từng cấp như sau:

Cấp 0: Con người hoàn toàn không cảm nhận được rung động, chỉ có máy đo địa chấn chuyên dụng mới ghi nhận được.
Cấp 1: Một số người ở trong nhà, đặc biệt là những người đang ở trạng thái yên tĩnh, cảm nhận được rung lắc rất nhẹ.
Cấp 2: Nhiều người trong nhà cảm nhận rõ rung lắc, các vật treo như đèn chùm bắt đầu đung đưa nhẹ.
Cấp 3: Hầu hết người trong nhà đều cảm nhận được rung động, một số người bên ngoài cũng nhận thấy, cửa kính có thể phát ra tiếng kêu nhẹ.
Cấp 4: Hầu hết mọi người đều giật mình, đồ sứ và bát đĩa trong tủ phát ra tiếng va chạm, các thanh treo và đèn chùm đung đưa mạnh, một số người mất thăng bằng nhẹ.

2.2. Các cấp độ chấn độ cao nguy hiểm từ cấp 5 đến cấp 7

Nhóm chấn độ cao từ cấp 5 đến cấp 7 là nhóm gây thiệt hại nghiêm trọng nhất, được JMA chia nhỏ thành các mức Yếu và Mạnh kể từ năm 1996 nhằm tăng độ chính xác trong cảnh báo. Để minh họa rõ hơn mức độ tàn phá của từng cấp, bảng dưới đây tổng hợp đặc điểm nhận diện và mức độ ảnh hưởng thực tế của từng cấp độ nguy hiểm.

Cấp độ	Biểu hiện đối với con người	Mức độ ảnh hưởng đến công trình
Cấp 5 Yếu	Nhiều người cảm thấy sợ hãi, cần bám vào vật cố định để di chuyển	Đồ vật chưa cố định trên kệ cao bắt đầu rơi xuống
Cấp 5 Mạnh	Rất khó di chuyển nếu không bám vào vật chắc chắn	Đồ đạc nặng có thể bị lật đổ, kính cửa sổ rạn nứt
Cấp 6 Yếu	Hầu như không thể đứng vững, phải bò để di chuyển	Tường bê tông chưa gia cố bắt đầu bị nứt, sập cục bộ
Cấp 6 Mạnh	Không thể di chuyển nếu không bò sát mặt đất	Nhà lắp ghép bị nghiêng, nhiều công trình cũ hư hỏng nặng
Cấp 7	Con người có thể bị hất văng khỏi vị trí đứng	Các tòa nhà chống động đất kém bị đổ sập hoàn toàn hoặc biến dạng nghiêm trọng

Như bảng trên thể hiện, khoảng cách giữa cấp 5 và cấp 7 là rất lớn về mức độ tàn phá, do đó cư dân sinh sống tại Nhật Bản cần đặc biệt lưu ý theo dõi cảnh báo Shindo mỗi khi có động đất xảy ra để chủ động ứng phó kịp thời. Theo dữ liệu công bố trên trang JMA, cấp độ 7 hiếm khi xuất hiện nhưng từng được ghi nhận trong các trận động đất lớn như Kobe năm 1995 hay Kumamoto năm 2016.

3. Sự khác biệt giữa các cấp độ động đất tại Nhật Bản và độ Richter

Độ Richter đo quy mô năng lượng của chính trận động đất tại tâm chấn, trong khi độ Shindo đo mức độ rung lắc thực tế tại từng địa điểm cụ thể trên mặt đất, do đó hai thang đo phục vụ hai mục đích hoàn toàn khác nhau. Tuy nhiên, rất nhiều người mới đến Nhật Bản thường nhầm lẫn hai khái niệm này, dẫn đến việc hiểu sai mức độ nguy hiểm thực tế khi theo dõi tin tức.

3.1. Định nghĩa và cách tính toán của từng hệ thống đo lường

Cường độ, hay độ Richter (Magnitude), biểu thị quy mô của chính trận động đất diễn ra dưới lòng đất, tương tự như công suất phát sáng của một chiếc bóng đèn. Ngược lại, Chấn độ, hay độ Shindo (Seismic Intensity), biểu thị mức độ mạnh yếu của rung động tại một điểm cụ thể trên bề mặt, tương tự như độ sáng ánh sáng mà mắt người nhận được tùy theo khoảng cách xa gần với bóng đèn đó.

Nói cách khác, một trận động đất chỉ có duy nhất một giá trị Richter cố định vì đây là con số mô tả tổng năng lượng giải phóng tại tâm chấn. Trong khi đó, cùng một trận động đất có thể tạo ra nhiều giá trị Shindo khác nhau tùy theo khoảng cách và đặc điểm địa chất của từng khu vực. Ví dụ, một trận động đất Richter 7.0 có thể gây ra Shindo 6 Mạnh tại khu vực gần tâm chấn nhưng chỉ gây ra Shindo 2 tại khu vực cách xa hàng trăm km.

3.2, Tại sao Nhật Bản chỉ sử dụng thang đo Shindo trong cảnh báo khẩn cấp

JMA ưu tiên hiển thị thang Shindo trên truyền hình ngay lập tức khi có địa chấn xảy ra vì chỉ số này phản ánh trực tiếp mức độ nguy hiểm đối với đời sống cư dân tại từng vùng cụ thể. Đặc biệt, cách tiếp cận này giúp người dân biết ngay lập tức khu vực của mình có an toàn hay cần phải sơ tán khẩn cấp mà không bị mơ hồ bởi một con số Richter mang tính tổng quát.

Một trận động đất có độ Richter lớn nhưng xảy ra ở vùng biển sâu, xa khu dân cư có thể ít nguy hiểm hơn nhiều so với một trận động đất Richter nhỏ hơn nhưng xảy ra ngay dưới khu vực đông dân cư.

Chính vì lý do này, mọi bản tin cảnh báo khẩn cấp, ứng dụng cảnh báo động đất trên điện thoại tại Nhật Bản đều hiển thị cấp độ Shindo theo từng khu vực hành chính thay vì chỉ đưa ra một con số Richter chung cho toàn trận động đất.

4. Cẩm nang ứng phó tương ứng với các cấp độ động đất tại Nhật Bản

Cách ứng phó với động đất tại Nhật Bản cần thay đổi tùy theo cấp độ Shindo, chia thành hai nhóm hành động chính: xử lý nhanh tại chỗ khi rung chấn dưới cấp 5, và quy trình thoát hiểm khẩn cấp khi rung chấn từ cấp 5 trở lên. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết cho từng tình huống cụ thể.

4.1. Kỹ năng xử lý nhanh khi có chấn độ trung bình dưới cấp 5

Khi gặp rung chấn dưới cấp 5, người dân nên áp dụng ngay nguyên tắc "Drop, Cover, Hold on" để bảo vệ bản thân an toàn nhất trong thời gian ngắn nhất. Các bước cụ thể bao gồm:

Nhanh chóng trốn xuống gầm bàn hoặc vật dụng kiên cố gần nhất trong phòng.
Dùng gối, túi xách hoặc bất kỳ vật mềm nào có sẵn để bảo vệ vùng đầu khỏi vật rơi.
Bám chặt vào chân bàn hoặc vật cố định để tránh bị xê dịch theo rung lắc.
Giữ bình tĩnh, tránh hoảng loạn chạy ra ngoài ngay lập tức khi rung chấn còn đang diễn ra.
Tránh xa các khu vực có cửa kính lớn, tủ kệ chén đĩa hoặc đồ vật dễ đổ vỡ trong suốt quá trình rung lắc.

4.2. Kịch bản thoát hiểm khẩn cấp khi gặp chấn độ mạnh từ cấp 5 trở lên

Khi rung chấn đạt từ cấp 5 trở lên, người dân cần chuyển sang quy trình thoát hiểm khẩn cấp thay vì chỉ trú ẩn tại chỗ, vì nguy cơ sập đổ công trình đã tăng lên đáng kể. Quy trình xử lý bao gồm:

Nhanh chóng mở cửa ra vào ngay khi có thể để tạo lối thoát hiểm, phòng trường hợp khung cửa bị biến dạng và kẹt chặt do rung lắc mạnh.
Ngắt ngay lập tức nguồn bếp gas hoặc thiết bị sưởi đang sử dụng, vì cháy nổ sau động đất là một trong những nguyên nhân gây thương vong lớn nhất.
Tuyệt đối không sử dụng thang máy trong và sau khi động đất xảy ra, kể cả khi có vẻ như rung lắc đã dừng lại.
Di chuyển theo lối thoát hiểm đã được đánh dấu sẵn trong tòa nhà, hướng đến khu vực lánh nạn công cộng (Hinanjyo) theo bảng chỉ dẫn tại địa phương.
Sau khi ra ngoài an toàn, tiếp tục theo dõi cảnh báo dư chấn qua điện thoại hoặc radio vì dư chấn mạnh vẫn có thể xảy ra sau trận động đất chính.

Nhìn chung, việc nắm vững các cấp độ động đất tại Nhật Bản theo thang Shindo không chỉ giúp người dân, đặc biệt là cộng đồng người Việt đang sinh sống và làm việc tại đây, hiểu đúng mức độ nguy hiểm của từng trận rung chấn mà còn giúp lựa chọn cách ứng phó phù hợp, kịp thời. Từ việc phân biệt rõ Shindo với độ Richter cho đến việc thuộc lòng quy trình xử lý theo từng cấp độ, mỗi người đều có thể chủ động bảo vệ bản thân và gia đình khi động đất xảy ra. Hãy luôn theo dõi cảnh báo Shindo chính thức từ JMA và trang bị sẵn kỹ năng ứng phó để giữ an toàn tối đa trong mọi tình huống.

GF Works

Chào bạn! Chúng mình là GF Works.
GF Works chuyên hỗ trợ giới thiệu việc làm ngành Kỹ năng đặc định (Nhà hàng & Chế biến thực phẩm), hỗ trợ xin Visa và đồng hành cùng các bạn trong suốt quá trình sinh sống, làm việc tại Nhật Bản cũng như các bạn đang ở Việt Nam, Myanmar, Indonesia.

【GF Works – Bệ phóng sự nghiệp với hơn 5.000 học viên thành công】
Không chỉ vận hành hơn 200 nhà hàng tại Nhật Bản và Việt Nam, chúng mình còn là đối tác tuyển dụng tin cậy của hơn 5.000 doanh nghiệp lớn nhỏ. Hiểu được những khó khăn khi xa quê hương, GF Works cam kết mang đến sự hỗ trợ toàn diện nhất để các bạn yên tâm lập nghiệp:

✅ Tư vấn việc làm miễn phí
✅ Hỗ trợ gặp gỡ định kỳ & tư vấn khi gặp khó khăn (an tâm ngay cả sau khi vào làm)
✅ Hỗ trợ SIM giá rẻ & tìm phòng tại Nhật
✅ Giới thiệu thẻ tín dụng dành cho người nước ngoài

Nếu bạn đang quan tâm đến công việc Tokutei ngành Nhà hàng hoặc Chế biến thực phẩm, đừng ngần ngại nhắn tin ngay cho GF Works nhé!
Chúng mình sẽ tư vấn chi tiết về mức lương, chế độ đãi ngộ và hỗ trợ bạn hết mình!